پس از انتشار پیام رهبر معظم انقلاب خطاب به ملت عراق، برخی چنین برداشت کردهاند که این پیام با یادداشتی که بر ضرورت حفظ میدان داخلی و تشخیص اولویت در شرایط کنونی تأکید داشت، ناسازگار است. اما با اندکی دقت روشن میشود که این دو، اساساً درباره دو موضوع متفاوت سخن میگویند.
نخست باید میان «بیان فضیلت یک عمل» و «تعیین اولویت آن در شرایط خاص» تفاوت گذاشت. پیام رهبر انقلاب به ملت عراق، در مقام تجلیل از حماسه اربعین، قدردانی از ملت عراق و تبیین آثار تمدنی و وحدتآفرین این اجتماع عظیم است. در این پیام، از عظمت اربعین، استقبال ملت عراق از زائران و نیز یاد امام شهید ستایش شده است؛ اما هیچجا سخنی از این نیست که در شرایط خاص امروز ایران، همه نیروهای مؤمن و انقلابی باید حضور در اربعین را بر سایر مسئولیتها مقدم بدانند.
البته ممکن است برخی از این پیام چنین برداشت کنند که اصل سفر زائران و برگزاری باشکوه اربعین در این شرایط مورد تأیید قرار گرفته است. این برداشت در حد پاسداشت این حماسه عظیم و استقبال از زائران، قابل فهم است؛ اما باید توجه داشت که میان «تأیید اصل یک حرکت» و «تعیین اولویت آن برای همه افراد در شرایط خاص» تفاوت وجود دارد. مطلوب بودن یک عمل، به خودی خود به معنای مقدم بودن آن بر همه مسئولیتهای دیگر نیست؛ بهویژه برای کسانی که مسئولیتهای اجتماعی، فرهنگی، رسانهای، امنیتی یا اجرایی بر عهده دارند.
از سوی دیگر، یادداشت مورد بحث نیز هرگز فضیلت اربعین را انکار نکرده است؛ بلکه تصریح دارد اربعین یکی از بزرگترین سرمایههای معنوی و تمدنی امت اسلامی است. محل بحث، اصل ارزش اربعین و یا اصل زیارت نیست؛ بلکه «تشخیص اولویت در شرایط ویژه کشور» است.
نکته مهم دیگر آن است که مخاطب این پیام، «ملت عراق» است. طبیعی است که در چنین پیامی از میزبانی اربعین، محبت مردم عراق و استقبال از زائران تجلیل شود. این پیام اساساً در مقام پاسخ به این سؤال نیست که اگر میان حضور در اربعین و انجام مسئولیتهای امنیتی، فرهنگی، رسانهای یا اجتماعی در داخل کشور تعارضی پدید آمد، اولویت با کدام است.
از سوی دیگر، اگر مجموعه پیامهای رهبر انقلاب کنار هم دیده شود، تصویر کاملتری به دست میآید. در پیام خطاب به ملت ایران، بر حفظ وحدت، حضور مردم در صحنه، هوشیاری، انسجام ملی و جلوگیری از هرگونه علامت ضعف در برابر دشمن تأکید شده است. ایشان در همان پیام میفرمایند: «... ملّت عزیز، با تداوم اعتماد به مسئولان دلسوز، برای تضمین صیانت از منافع ایران اسلامی، فعّال در میدان خواهد بود.»
در این پیام، اساساً اشارهای به موضوع اربعین یا دعوت به سفر وجود ندارد؛ بلکه محور اصلی، حفظ آمادگی و حضور در میدان است. یادداشت مذکور نیز دقیقاً بر همین محور تکیه دارد و بیان دارد تا زمانی که جهتگیری جدیدی از سوی رهبر معظم انقلاب اعلام نشده، اصل اولیه برای نیروهای مؤمن و انقلابی، حفظ میدان داخلی و انجام مسئولیتهاست.
بنابراین، پیام رهبر انقلاب به مردم عراق، تأکیدی بر عظمت اربعین و استمرار این شعائر حسینی است، نه لزوماً اعلام تغییر اولویتهای عملی همه نیروهای داخلی در شرایط خاص کنونی. میان «تجلیل از یک حرکت عظیم و یاد امام شهید» و «تعیین تکلیف برای همه افراد در همه شرایط» تفاوت روشنی وجود دارد و نباید این دو مقام را با یکدیگر خلط کرد.
ازاینرو، میتوان گفت پیام رهبر انقلاب و یادداشت مذکور نهتنها متعارض نیستند، بلکه هر یک ناظر به موضوعی متفاوتاند: یکی در مقام تبیین عظمت اربعین و تکریم ملت عراق، و دیگری در مقام توجه دادن به ضرورت تشخیص اولویتها و حفظ مسئولیتهای داخلی در شرایط حساس کشور است.
محمد جواد نظافت
30 تیرماه 1405